estetyka, kultura, polityka
Jako, że nie mogę znaleźć czasu, a tym bardziej weny aby pisać o rzeczach dłużej, postanowiłem zawiesić na jakiś czas działalność woyke.loga. Dziękuję wszystkim czytelnikom- zarówno pochlebiającym, jak i krytykującym. woyke.log na pewno kiedyś powróci. Bardzo możliwe, że po sesji egzaminacyjnej.
Póki co, zapraszam na http://woyke.soup.io. Utrzymany w mniej poważnym tonie “mini-blog” prowadzony w modnym ostatnio formacie dla leniwych.
Skończyły się wybory prezydenckie w USA i nie ma o czym pisać. Żartuję oczywiście, niemniej ostatnio trudno mi wykrzesać coś sensownego. Dawno nie polecałem żadnych tekstów. Dzisiaj o…
…historycznym wydarzeniu jakim jest obalenie najsłynniejszego “pragmatycznego” argumentu przeciw stosowaniu kary śmierci. Oczywiście nie zmienia to niczego w rozważaniach etycznych na ten temat, niemniej powodem do westchnień jest fakt, że o wieloletnich badaniach profesora Mocana powiadomił New York Times. Tak jest, twierdza amerykańskiej liberalnej lewicy. Teraz wyobraźcie sobie “Rzeczpospolitą” publikującą artykuł opisujący przykład dwóch gejów, którzy dobrze wychowali dziecko. Albo “Gazetę Wyborczą” rozczulającą się nad ludźmi, którym życie zniszczyły składane przez kolegów donosy w czasach PRLu.
Usprawiedliwiając “Rzepę”- jest to jedyny polski dziennik, który w ogóle napisał o całej sprawie.
…świetnym wywiadzie z Wojciechem Albińskim przeprowadzonym przez Katarzynę Bielas. Przed lekturą tegoż nawet nie słyszałem o nazwisku tego pisarza. Po, jestem bliski kupienia którejś z jego książek. Relacje Albińskiego zarówno z czasów wojny jak i z podróży po Afryce są frapujące. Z jednej strony mowa jest o ciemnych, smutnych sprawach, zaś z drugiej wszystko jest opowiedziane spokojnie, z dystansem.
…biografii Robespierre’a autorstwa Jana Baszkiewicza. Oto dobra książka do podróżowania komunikacja miejską, pomimo swojej “biograficznej” formy. Pouczająca, otwarcie stronnicza i napisana świetnym piórem. Sam profesor Baszkiewicz to podobno niezwykle sympatyczny człowiek, co niezwykle kontrastuje z próbami, które podejmuje próbując wczuć się w wielkiego jakobina i usprawiedliwiać jego politykę. Żeby nie było- jest to świetne i wiarygodne źródło wiedzy. W chwili, gdy kończę notkę, na Allegro leży egzemplarz z opcją “kup teraz” za 2,50 zł. Czasem lepiej kupić książkę niż “Żubra” w butelce.
Barack Obama prezydentem Stanów Zjednoczonych. Oczywiście należało się tego spodziewać, niemniej wielu z nas nadal nie może ochłonąć. Pomimo mojego małego, prywatnego endorsement dla McCaina, muszę przyznać, że 4 listopada to wielki dzień. Nie da się pozostać obojętnym wobec prezydenta-elekta i jego oratorskich zdolności, odwagi a także dosyć wysmakowanej estetycznie kampanii wyborczej. Przez jego wszechobecność w mediach sam podświadomie nabieram pewnej nadzieji, a także strachu. Czego się bać? Rahm Emanuel, okrzyknięty przez pełnych wiary Polaków naszym przyjacielem, zaś przez Obamę mianowany szefem administracji Białego Domu słusznie stwierdził, że wielki kryzys to moment, gdy społeczeństwo przymyka oko na radykalne zmiany. Gdyby dzisiaj w Ameryce było jak w “złotej”, clintonowskiej erze nikt by zapewne nie pozwolił na wprowadzenie powszechnych ubezpieczeń zdrowotnych. Dziś Obama będzie mógł szarżować z takimi projektami. Nie wierzę we współczesny New Deal, podobnie jak w zalegalizowanie aborcji, niemniej obawiam się, że na Bliskim Wschodzie ludzie nowego prezydenta mogą zrobić gorszy bałagan niż George W. Bush. Z drugiej strony, na stanowisku sekretarza obrony ma pozostać Robert Gates, więc może nie będzie szybkiego wyjścia z Iraku i pozostawienia go na pastwę “braci” z Iranu?
Sukces Baracka Obamy dowodzi, że nie można przyrównywać Stanów Zjednoczonych do zachodniej Europy. Owszem, to ten sam krąg kulturowy, niemniej Ameryka opiera się na zupełnie innych fundamentach. USA od samego początku przyjęły republikańską formę i pomimo niewolnictwa, rasizmu, inwigilacji obywateli oraz Guantanamo powinno się je poddawać innym kryteriom niż np.Hiszpanię czy Polskę. Piję w tym momencie do ludzi, którzy chcieliby bezkrytycznie importować amerykańskie wzorce do Europy- choćby do SLDowskich mędrków, którzy myślą, że rozumieją trendy i głowią się jak wyprodukować własnego Obamę. Najbardziej mnie jednak irytuje powtarzana ze zdumiewającą regularnością co kilka lat mantra o rychłym upadku największego, światowego mocarstwa. Dzika satysfakcja z jaką niektórzy porównują Stany do imperium rzymskiego i wieszczą ich rozpad. Demonstracyjne, czynione po raz setny wyrzucenie “Końca historii” do kosza i pomachanie wykresami świadczącymi o potędze chińskiego “kapitalizmu”. Wreszcie, zupełne niezrozumienie fenomenu Ameryki, jedynego kraju z prawie 300-letnimi tradycjami republikańskimi, który miał je od samego początku. Większości osób trudno jest spojrzeć na politykę z szerokiej, historycznej perspektywy. Stany Zjednoczone to wielki eksperyment, który nadal trwa. Przecież wygrana Obamy to przede wszystkim niespotykana dotąd wielka zmiana estetyczna- nie umniejszając jego faktycznych, wielkich zdolności przywódczych.
Istnieją sprawy, których skomentowanie nie jest godne całej notki, a jednak są na tyle dręczące, że chciałbym się podzielić swoimi opiniami na ich temat. Stąd też pomysł na zamieszczany co jakiś czas eintopf- publikowany dla Szanownych Czytelników garnek moich przemyśleń o rzeczach mniej lub bardziej ważnych.
Erstens, zwolennicy McCaina mogą już liczyć tylko na skryty rasizm Amerykanów. Wydaje mi się, że Ameryka ewoluuje. Bardzo prawdopodobne, że w jakimś stopniu objawi się znowu efekt Bradley’a, niemniej nie zmieni on wyników głosowania. Już dawno żaden kandydat nie miał tak widocznej przewagi jak Barack Obama. Od bardzo dawna tak wielkie poparcie nie było tak słabo uzasadnione merytorycznie. Obamamania w najprostszy sposób ucieleśnia zasady teologii politycznej. Cytat witający nas na webpaginie prawdopodobnego przyszłego prezydenta brzmi “I’m asking you to believe. Not just in my ability to bring about real change in Washington… I’m asking you to believe in yours.”. Wszystkie te zaklęcia o potrzebie silnej wiary, nadziei i zgniłych faryzeuszach z Waszyngtonu… Nie zgadzam się z prawicowymi analitykami, którzy chcą przedstawić sukcesy Obamy jako efekt odpowiedniego wykorzystania jego koloru skóry. Jego marsz ku zwycięstwu to przede wszystkim odnalezienie przez Demokratów swojego własnego mesjasza. Ryzykowne postawienie na oryginalnego kandydata, który może być wielki a przy tym mieć znaczne wady. Jest to coś, czego nie uczynili w 2004 roku- gdy ostro lewicujący Howard Dean przegrał walkę o nominację z bezbarwnym senatorem Kerry’m. Droga senatora z Illinois- jego wygrana w walce o kandydaturę i prawdopodobna zdobycie fotela prezydenckiego są dowodem na to, że czasem w polityce warto zagrać va banque.
Zweitens, kiedy “moherofaszyści” publicznie cieszą się ze śmierci profesora Geremka krajowe siły postępu i walki o demokrację czynią rejwach i biadolą o upadku obyczajów. Zasadniczo słusznie, niemniej szkoda, że nie są tak konsekwentni jeśli chodzi o tragiczny wypadek Joerga Haidera. Nie mówię już o komentarzach w lewicowych mediach, które przede wszystkim wyrażają ulgę, że oddalono widmo “podniesienia łeb przez skrajnie prawicowy faszyzm” itp. Mniejsza z tym, że niektórzy nie mają na tyle rozumu by zwrócić uwagę, iż żałoba w Karyntii nie jest chwilowa- Haider został unieśmiertelniony jako “troskliwy Landeshauptmann”. Szkoda wspominać, że przez wiele lat nikła była ilość artykułów, które ukazywały powody popularności Austriaka, takie jak wysoce rozwinięte państwo opiekuńcze. Zajmowano się wyłącznie tym, że kiedyś parę razy pochwalił Hitlera i protestował przeciw dalszemu napływowi imigrantów do rodzinnego kraju. Nie jestem zwolennikiem polityków pokroju Joerga Haidera. A jednak uważam, że każdy ma prawo do godnego wspomnienia. Czy nawet po śmierci nie możemy przestać przyklejać ludziom prymitywnych łatek?
Dreitens, powoli przygotowuję się do przeczytania “Łaskawych” autorstwa tego najnowszego objawienia europejskiej literatury. Po przeczytaniu kilkunastu recenzji i artykułów, niezmiernie obawiam się, że będzie to jedna z tych książek, w których pisarze karzą nam szukać przesłania gdzieś pomiędzy litrami krwi, setkami połamanych kości i seksualnym rozbestwieniem. To ostatnie jest akurat świetnym środkiem wyrazu u Houellebecq’a i dlatego też żywię pewne nadzieje co do książki Jonathana Littel’a. Boję się, że znowu opowieść o naziźmie okaże się zabawą w sprowadzanie go do efektu frustracji czy zaszczepionej przez religię nietolerancji. Sama idea postaci Maxa Aue wydaje mi się już próbą ośmieszenia hitleryzmu poprzez wykreowanie jego modelowego reprezentanta na jakiegoś niezrównoważonego arystokratę a la Hannibal Lecter. Cóż, ponarzekałem, a przecież nawet jeszcze nie czytałem książki.
Stwierdzam, że telewizor jest jednak potrzebny do czegoś oprócz wyświetlania filmów z płyt DVD. Co jakiś czas można włączyć kanał “Ale kino!”, “Zone Europa” lub “TVP Kultura” i obejrzeć naprawdę porządny film. Jest jeszcze Polsat z niemal cyklicznymi “dziełami” z Jean-Claudem van Damme’m i Stevenem Segal’em, ale o tych perełkach kiedy indziej. W sztuce kinematografii da się wyróżnić zarówno filmy wybitne bez wad, kiczowate, ale przełomowe, a także zupełnie przeciętne. Prawdziwymi rarytasami są wielkie produkcje, których przekaz i treść jest uniwersalna, pomimo umiejscowienia w wąskim, specyficznym okresie historycznym. Niewątpliwie zalicza się do nich “Szarża lekkiej brygady”.
Tak się złożyło, że oglądając filmy historyczne, szczególnie kręcone przez zaangażowanych artystów ze Zjednoczonego Królestwa (Ken Loach, oto mój faworyt!) dostaję znieczulicy i nie emocjonuję się kiedy System ciemięży biednych, okupowanych Irlandczyków czy uciskanych robotników. Nie neguję istnienia przedstawionych problemów, po prostu jako historyk-amator staram się na nie patrzeć z szerszej perspektywy. Nie daję się porwać fali współczucia, którą reżyser nasyła na mnie jako widza- ludzie sztuki zawsze lubią generalizować. Nie ma w tym nic złego. Uważam, że uproszczenie w celu wzmocnienia przekazu to rzecz powszechna i potrzebna. Oczywiście ze wszystkim można przesadzić i tak też uczynił Tony Richardson w filmie, o którym będę pisał. Powinno mnie to mierzić, a jednak Brytyjczyk jest na tyle zdolny, że wywołał we mnie sympatię do pozytywnych bohaterów A i B oraz wielką antypatię do złych panów C, D i E.
Rzecz dzieje się krótko przed i w trakcie Wojny krymskiej. Na początku zapoznajemy się z życiem codziennym angielskich wyższych sfer i korpusu oficerskiego. Głównym bohaterem jest kapitan Nolan (świetny David Hemmings), młody, niemniej doświadczony żołnierz. Właśnie przybył on z Indii i próbuje się zaadaptować w tytułowej, elitarnej lekkiej brygadzie kawalerii. Dość, że nie potrafi się porozumieć z zadufanymi, stacjonującymi w Anglii dowódcami (symbolem jest apodyktyczny Lord Cardigan)- na dodatek cierpi katusze z powodu zawarcia małżeństwa przez ukochaną kobietę z najlepszym przyjacielem. Brzmi banalnie, niemniej wspomnianą kobietę gra Vanessa Redgrave, co jest już rekomendacją samą w sobie. Gdzieś w tle odbywają się bale i bankiety, a także życie towarzyskie który jest jednym z bohaterów pierwszej części filmu. Bo to właśnie pierwsza część jest poważnym dramatem o degeneracji stosunków interpersonalnych wśród ladies and gentlemen. Wieńczy ją wiadomość o wypowiedzeniu wojny Rosji przez Wielką Brytanię i jej sojuszników.
Gładko przechodzimy do drugiej części, która jest oryginalnym przedstawieniem warunków w jakich toczyły się działania wojenne na Półwyspie Krymskim. Brutalność, krew, smród, pył i wysoka temperatura łączą się z brytyjskim dystansem, arogancją, grzecznością i elegancją. Brak autokrytycyzmu, doświadczenia, a przede wszystkim szacunku dla prostego żołdaka zaczynają przynosić katastrofalne skutki, zaś wszystko to na przemian wydaje nam się przerażające, smutne, śmieszne i groteskowe. Całość wieńczy krótka i dosadna scena zmiecenia tytułowej szarży przez zdobyte chwilę wcześniej przez Rosjan armaty. Dodajmy, że dzięki słynnemu poematowi Tennysona, wydarzenie to stało się jednym z najważniejszych martyrologicznych mitów brytyjskiego Imperium.
Jestem niemal pewien, że Richardsonowi chodziło przede wszystkim o ośmieszenie żelaznej dyscypliny i nieudolności brytyjskiej armii czasów wiktoriańskich, niemniej zauważam tu pole dla zupełnie innej interpretacji- klasycznej, konserwatywnej w wydaniu brytyjskim. Oto Imperium po raz kolejny wyrusza bronić swoich interesów, zaś jego obrońcy zamiast czerpać z dobrobytu panującego w słodkiej Anglii męczą się w ciężkich warunkach Krymu. Angażują się by bronić zacofanego, upadającego sułtanatu. Dowodzą nimi dyletanci, zaś prawdziwie zdolni wojskowi jak kapitan Nolan ustępują przed butą i euforią ludzi pokroju Lorda Cardigana. W efekcie giną właśnie tacy jak ten pierwszy, zaś ten drugi wypiera się własnej odpowiedzialności za klęskę szarży i jeszcze kala święte nolanowe zwłoki. Można odnieść wrażenie, że podśmiewam się z tych argumentów. Bynajmniej! Uważam, że pomimo wyraźnej lewicowej perspektywy (pogarda dla burżuazji i arystokracji, brak zrozumienia dla hierarchicznej istoty wojska) Richardson pokazuje problemy, które trapiły również ówczesnych torysów. Jest to pierwszy obejrzany przeze mnie film, który tak dobrze ukazuje jak bardzo brutalną mieszankę stworzył “oświecony” nacjonalizm w połączeniu z ciągotkami hegemonialnymi. Nastroju wszystkiemu dodają animowane wstawki, stworzone w manierze XIX-wiecznych rysunków satyrycznych.
Postacie są nakreślone dosyć grubymi liniami- kapitan Nolan to elegancki wizjoner, człowiek honoru i wielkiej odwagi. Zupełnym przeciwieństwem jest butny, prostacki i rubaszny Lord Cardigan, a to przecież właśnie jego brytyjska mitologia narodowa zapamiętała jako bohatera spod Balaklawy. Jest delikatna i piękna Clarissa- nieszczęśliwa sympatia głównego bohatera. Wielkim atrybutem tego filmu jest legendarny John Gielgud w roli głównodowodzącego wojskiem Królowej Lorda Raglana. Jego dystans i pogoda ducha w kontraście z ponurą wymową filmu są jedyne w swoim rodzaju.
Od razu mi przyszło do głowy aby nakręcić podobny film o I Kompanii Kadrowej. Ukazać jak powstawała, ile było wcześniej kłótni pomiędzy polskimi stronnictwami niepodległościowymi i w końcu wymarsz. Zaś na sam koniec parę błyskawicznych scen z zamkniętymi okiennicami w podkieleckich wsiach i może nieudana próba samobójcza Piłsudskiego. No, ale to już perwersja. “Szarża lekkiej brygady” to film, który tłumaczy dlaczego w XIX-wieku konserwatyści nie powinni byli popierać interwencji w dalekich zakątkach świata. Czekam teraz na dzieło, które objaśni czemu powinni je popierać w XXI wieku (a w to nie wątpię). Całkiem blisko była “Ukryta strategia”, ale to jeszcze nie wielki film.
Wakacje się kończą, więc nie da się już wykręcić urlopem intelektualnym. Polecam…
Ameryka pogrąża się w kolejnym kryzysie gospodarczym (wedle wersji różnych mediów najgorszym od Czarnego Czwartku, lat 40. bądź też trudnym do porównania), zaś ja próbuję się doprowadzić do normalnego stanu po kilkudniowej integracji mojego wydziału. Uczę się tego co potrzebne do uzyskania prawa jazdy, śpię i czytam. Wczoraj jeszcze widziałem “Czekając na wyrok”, pomnik poglądów amerykańskich liberałów na kwestie rasowe, ale nie o tym chcę pisać. Otóż kończę właśnie “Listy do młodego konserwatysty” Dinesha D’Souzy. Nie jest to wielkie dzieło, niemniej idealnie ilustruje współczesny, amerykański sposób myślenia o polityce. Coś co pewnie niedługo stanie się też udziałem Europejczyków.
Jak sam tytuł wskazuje, D’Souza wykłada swoje poglądy w postaci listów do swego ucznia Christophera. Występuje tu klasyczna relacja “mistrz-uczeń”, w której ten pierwszy wysłuchuje i odpowiada na pytania drugiego. Autor stawia na kwestie tradycyjnie poruszane przez konserwatystów (oczywiście tych spod znaku neo-) stawiając tradycyjne tezy o braku moralności i obojętności liberałów wobec zła dziejącego się na świecie. Świetnie wykazuje, że pomimo problemów gospodarczych będących w centrum tegorocznej kampanii wyborczej, tym co nadaje ton współczesnej, amerykańskiej polityce są kwestie ideologiczne. USA wyrywają się tym samym z macek marksizmu- wybór biednego rednecka jest determinowany przez poglądy na etykę, zaś dopiero na drugim miejscu stoi sytuacja ekonomiczna. Daleki jestem od krytykowania takiego podejścia do ideowych dylematów. A jednak sposób w jaki Amerykanie łączą nacisk na sprawy moralności i upraszaczanie możliwych opcji do wyboru jest dla mnie niepokojący.
Problem dotyczy nie tylko konserwatystów, ale również liberałów- chodzi oczywiście o amerykańskie rozumienie tych nazw. Jeśli chodzi o sprawę aborcji od razu pojawia się podział na Pro Life i Pro Choice. Gdy jest mowa o neokonserwatystach, z jednej strony stoją zajadli prawicowcy, zaś z drugiej histeryzujący antybushyści. Nie ma zgody jeśli chodzi o ubezpieczenia zdrowotne- albo jesteśmy przywiązani do braku pomocniczości państwa, albo chcemy wellfare state. Nie powinno się krytykować idealizmu, jednak trzeba wyraźnie zastrzec, że nawet najbardziej rozgorączkowany fanatyk jednego poglądu powinien być gotowy na kompromis, choćby dla dobra kraju. Trudno jest pogodzić się w takich kwestiach jak aborcja, niemniej czasy, w których Amerykanie nie są w miarę solidarni względem swojej polityki zagranicznej jawią się nieciekawie. Oczywiście jest to znaczne ułatwienie dla polityków, którym łatwiej jest oszacować jaki pogląd mieć na dany issue.
Fakt, że wyborcy są najczęściej ludźmi prostymi nie został odkryty dziś. Zawsze łatwiej będzie im podsunąć proste dylematy z konkretną, zasugerowaną odpowiedzią niż rozbudowane tematy. Świat się może wydawać prosty normalnemu obywatelowi, niemniej nie powinien się tak jawić profesorowi politologii. Dinesh D’Souza jest niewątpliwie wielkim człowiekiem, superbronią amerykańskich konserwatystów. Jego punktowanie liberalnych przeciwników trudno zanegować, co nie zmienia faktu, że czasem trudno mu zaproponować odpowiednią alternatywę. Za przykład niech posłuży akcja afirmatywna, czyli program wyrównywania szans, który nigdy nie powinien zaistnieć. Niezwykle łatwo jest obalić sens jego egzystowania, co też były doradca Reagana z radością czyni podpierając się liczbami. Dodajmy, że z pochodzenia jest Hindusem, a więc nie klasycznym WASPem, który mógłby przez politycznie poprawnych dziennikarzy być oskarżony o “charakterystyczny dla jego klasy społecznej rasizm”.
Niestety, D’Souza nie proponuje nic innego, a jako politolog na pewno nosi w sobie przecież odpowiednią dawkę pragmatyzmu i dobrze wie, że mniejszości etniczne są wielkim problemem.
Szkoda, że zamiast rozwikłać problem po prostu stawia sobie pytanie z możliwościami wyboru “Tak” i “Nie”.
Zachodnia Europa jest nudna. Ta myśl to najważniejsza nauka jaką wyciągnąłem z minionych, wakacyjnych wypraw. W ciągu ostatnich miesięcy widziałem Żytomierz, Korostyń, Sighisoarę, Kluż, Oradeę, Budapeszt, Berlin i Drezno, a także wiele z wiejskiego i miasteczkowego planktonu pomiędzy nimi. Ukraina i Rumunia to miejsca, do których na pewno jeszcze nie raz wrócę. Podobnie Berlin, który pomimo, że pretenduje do miana stolicy starej Europy jest naprawdę nietuzinkowy. Niestety, nie mam takich uczuć po odwiedzeniu Drezna. Owszem, jest to bardzo piękne miasto- pełne śladów po wettińskim przepychu i imponujących budynków. Aż tyle i tylko tyle. Interesujących ludzi już dawno zastąpili starsi państwo, których ambicją jest napić się piwa i wyrobić normę zwiedzenia miejscowych zabytków. Abstrahując od faktu, że trudno jest w Niemczech rozmawiać o wojnie z ludźmi w wieku emerytalnym, w tym miejscu nikt już nie jest zainteresowany podtrzymywaniem tradycji i zwyczajów. Oczywiście trochę generalizuję, niemniej o wiele bardziej fascynują mnie opowieści osiemdziesięciolatka, który przyjechał modlić się przy kozackich mogiłach pod Beresteczkiem, niż tego pijącego piwo w pubie pod świeżo odbudowanym barokowym kościołem w Dreznie.
Czasami się obawiam, że fascynacja krainami na Wschodzie i Bałkanach jest podobna do tej jaką przejawiają niektóre mieszczuchy wobec wsi. Leniwe, pijackie życie ukraińskiej prowincji czy rutynowa przechadzka ukraińskiego pasterza z kozami- takie widoki możnaby zapewne zobaczyć też gdzieś w Polsce. A jednak fakt, że jest nieco goręcej, proste twarze są bardziej ogorzałe, zaś język jest zupełnie niezrozumiały (Rumunia, nie wspominając o Węgrach) sprawia, że czuje się egzotykę. W graniczącej z Węgrami Oradei Europę da się wyczuć głównie po budynkach. Tak jakby naprawdę zaczynała się w Budapeszcie, może Debreczynie. Istnieją w Siedmiogrodzie miejsca, gdzie nad Friedmanem, Habermasem czy Baudrillardem nadal górę biorą apostołowie, Jezus Chrystus czy miejscowy pop. Dla zwykłych Rumunów Unia Europejska i płynące z niej pieniądze są zapewne dobrodziejstwem, co nie zmienia faktu, że w dłuższej perspektywie i nad wybrzeżem Morza Czarnego będzie nudno. Tak samo, jak w tych wielkich europejskich stolicach, które już teraz odwiedzam przede wszystkim dla muzeów. Miasta będą się wyróżniać estetycznymi walorami, ale tylko tym, bo ludzie już będą przede wszystkim Europejczykami- połączonymi prostą kulturą, być może nawet pewnymi wartościami. To wielka wizja, niemniej bardzo nudna. Póki co, mogę zagwarantować każdemu kto chce zobaczyć Transylwanię, że Rumunia jeszcze nie jest modelowym krajem europejskim (skąd oni się wzieli w UE?), tylko fascynującą, wschodnią krainą.
Fotografia widoczna w nagłówku została wykonana przez Mikołaja Starzyńskiego, którego więcej fotografii znajdziecie na jego fotoblogu. Polecam także prowadzony w czasie podróży dziennik.
Żałuję, że akurat żeglowałem. A może nie żałuję? Wiadomo było, że Barack Obama zrobi w Berlinie wielki spektakl, ale mimo wszystko jestem zaskoczony. Szkoda mi, że nie widziałem tego na żywo na CNN, choć z drugiej strony sama sytuacja nie napawa mnie optymizmem. Jako esteta jestem zachwycony uporem amerykańskich spin doctorów, którzy chcą uczynić z senatora nowego Kennedy’ego. Będąc amatorem niemieckiej historii, niezmiernie mnie bawi, że Obama szarżuje z hasłami pokoju, zgody i przyjaźni pod jednym z najpiękniejszych symboli niemieckiego nacjonalizmu. Najbardziej mnie jednak smuci małpi entuzjazm z jakim Europejczycy, zawsze chętni do serwowania “durnym Jankesom” swoich wzorców “wysokiej kultury”, witają przybyłego zza Oceanu idola.
Gdy czytam o Franku Walterze Steinmeierze mówiącym dziennikarzom “Yes, we can” i widzę na zdjęciach tłumy berlińczyków wiwatujące na cześć człowieka, o którym pewnie w praktyce niewiele wiedzą nasuwają mi się pewne spostrzeżenia. Pierwsze jest dosyć banalne- Obama jest świetnym mówcą i potrafi skutecznie łgać przed tłumami, które mają to do siebie, że najczęściej nie próbują zrozumieć tego co słyszą. Zamiast myśleć, wyłapują odpowiadające im zwroty i niefrasobliwie przetwarzają we własne sądy na dany temat. Nikt nie zwraca na to, że główni doradcy polityczni senatora z Illinois to Madeleine Albright, Strobe Talbott i Zbigniew Brzeziński. Dwójka prominentów z czasów Billa Clintona i jeden z największych pragmatyków jankeskiej polityki. Jednoczy ich sprzeciw wobec dosyć idealistycznej szkoły dyplomatycznej jaka jest udziałem doktryny neokonserwatywnej. To oni przekonują kandydata Demokratów, że z państwami “osi zła” trzeba negocjować, a nie walczyć, z Chinami się układać, Rosji odpuszczać grzeszki itp. Oczywiście po ewentualnym zwycięstwie Obamy, Stany Zjednoczone nie odwróciły by się do Europy plecami, niemniej ludzie pokroju Brzezińskiego świetnie rozumieją, że ciężar światowej polityki przenosi się z Atlantyku na Pacyfik. Europejczycy powinni pamiętać, że w pewnym momencie ich stary, sędziwy kontynent przestanie być dla Ameryki najważniejszym partnerem. Ewentualne zwycięstwo nowego idola berlińczyków tylko przybliży ten moment.
Oglądając tłumy wiwatujące w stolicy Niemiec na cześć Amerykanina zadałem sobie pytanie czy społeczeństwa na zachodzie Europy nie cierpią przypadkiem na brak polityków z łatką “antyestablishmentowych”. Specjalnie wspomniałem o łatce, ponieważ Barack Obama również jest przedstawicielem klasy politycznej, choć relatywnie niedoświadczonym. Pozostając w cieniu zdołał w bardzo krótkim czasie stworzyć swój wizerunek człowieka spoza “układów” (skąd my to znamy…). Takie państwa jak Włochy, Hiszpania, Francja czy Niemcy również posiadają długie tradycje demokratyczne, a mimo to od wielu lat panuje w nich to co mieszkańcy Italii określają mianem palazzo. Chodzi o osadzoną w parlamencie klasę polityczną, która jest najczęściej określona przez ramy wiekowe (np.1-2 pokolenia). Oczywiście są to lepiej lub gorzej działające republiki, niemniej brakuje im kogoś, kto wydawał by się być nowy i świeży. Bo czym się różnią socjaliści pokroju Laurenta Fabiusa od prawicy Jean-Pierre Raffarina? David Cameron od Gordona Browna? Edmund Stoiber od Kurta Becka? Dla przeciętnego wyborcy tylko etykietką, ponieważ wyglądają na takich samych urzędników, co więcej nie starają się tego specjalnie zmienić. W tym momencie można wspomnieć o dwóch osobowościach, które mogą się jawić wyjątkami. Pierwsza to Segolene Royal, niedawna poważna rywalka Sarkozy’ego w wyborach prezydenckich. Oczywiście, jest to pierwsza kobieta, która mogła zamieszkać w Pałacu Elizejskim. Nie zmienia to faktu, że sama była przez dłuższy czas członkiem partyjnego aparatu, będąc z nim związana nawet… uczuciowo (w końcu jest partnerką samego przywódcy socjalistów). Inny przykład jest dużo trudniejszy do zbicia, właściwie jest to chyba prawdziwy wyjątek. Chodzi Jose Zapatero, postać o tyle nieciekawą, co bardzo skuteczną. Otóż jest to człowiek, który w epoce potężnego PRu nie stawia na prezencję, czy populizm, tylko nakręca ogólnokrajowy konflikt kulturowy i społeczny. Również on jest dzieckiem aparatu partyjnego, niemniej jest to ktoś kto niesie za sobą realne zmiany, abstrahując od tego czy są one negatywne czy pozytywne. Nie chciałbym pisać, że państwa zachodniej Europy potrzebują własnych Obamów, bo nie uważam tego sukcesu Amerykanina za pozytywne zjawisko. Pragnę tylko zauważyć, że palazzo nigdy nie jest wieczne. Dzisiaj rozważamy kto będzie w przyszłości nami rządził, obserwując ludzi cierpliwie budujących swoje pozycje w partiach, niemniej nie chcemy myśleć, że nagle pojawi się ktoś zupełnie nowy, lub nie brany wcześniej pod uwagę. Jeśli będzie źle ułożony z mediami to pewnie z dnia na dzień zostanie sklasyfikowany jako populista i demagog. Jest jednak cień szansy, iż spodoba się w redakcjach i na wiecach. I to właśnie będzie nowy Obama.
W dniach 18-26.07 jestem na Mazurach gdzie będę kontemplować świat siedząc na łódce.
Szanownym Czytelnikom polecam pierwszego od dawna newsa, w którym Jarosław Kaczyński pierwszy raz od dłuższego czasu mówi coś naprawdę sensownego. Fakt, wolność słowa dla wszystkich, ale przy Kutzu chyba każdemu normalnemu człowiekowi ręce opadają.
